My Campus.gr

Ο λόγος στους Καθηγητές…

Απευθύναμε τις ίδιες ερωτήσεις σε Καθηγητές που πέρα από την ακαδημαϊκή τους ιδιότητα έχουν και έντονη κοινωνική δραστηριότητα και εκπροσωπούν συχνά με τις δημόσιες παρεμβάσεις τους την κοινότητά μας. Τι λέτε κύριε καθηγητά για όλα αυτά που βιώνουμε; Τι θα κάνατε στη θέση μας;


Είναι ωραίο να είσαι φοιτητής. Ζεις τα χρόνια της απόλυτης ελευθερίας χωρίς πολλά άγχη και με ελεγχόμενες ευθύνες. Αν βρισκόσουν σε φοιτητοπαρέα 2-3 χρόνια πριν έπαιρνες γεύση απόλυτης ανεμελιάς. Θέματα συζήτησης πέρα από τα μαθήματα είχαν να κάνουν με την πρόσκαιρη καλοπέραση, άντε αν ήσουν λίγο πιο προβληματισμένος συζητούσες και για πολιτικά – κοινωνικά θέματα. Αλλά χωρίς να απειλείσαι άμεσα. Όσο για το μέλλον; Ονειρευόσουν το καλύτερο! Άλλος τη θέση στο δημόσιο, άλλος την καριέρα στον ιδιωτικό τομέα, άλλος τη συνέχιση των σπουδών και την ανέλιξή του στην ακαδημαϊκή ιεραρχία. Και όλα αυτά με την υποβοήθηση του γονεϊκού χαρτζιλικιού που ποτέ δε σου έλλειπε, αντιθέτως σου πρόσφερε όλα όσα χρειαζόσουν για να έχεις το ολόδικο πρώτο σου σπίτι αλλά και αρκετά για να βγαίνεις έξω, να διασκεδάζεις, να παρακολουθείς θεάματα, να ζυμώνεσαι τελικά στη ζωή.

Τον τελευταίο καιρό, όμως κάτι έχει αλλάξει. Η ανεμελιά έχει δώσει τη θέση της στον προβληματισμό. Τα όνειρα έχουν μπει σε κατάσταση stand by, τα λεφτά του μπαμπά λιγόστεψαν, όπως και οι ονειρεμένες επαγγελματικές διέξοδοι. Έχεις απογοητευτεί, προβληματίζεσαι και θέλεις μια αξιόπιστη απάντηση στα ερωτηματικά σου. Τους Ακαδημαϊκούς σου μέντορες τους ρώτησες; Ίσως να έχουν αυτοί κάποιες απαντήσεις, που μας ξέρουν καλύτερα και έχουν σφαιρικότερη και πιο «εκ των έσω» εικόνα και της κατάστασης.

Ο λόγος στην οικονομολόγο του Παντείου κ. Αντιγόνη Λυμπεράκη και στον συνταγματολόγο του Α.Π.Θ. κ. Κώστα Χρυσόγονο.


Κώστας Χρυσόγονος

Αν ήσασταν σήμερα 23-25 ετών πτυχιούχος πώς θα μεθοδεύατε τις κινήσεις σας με στόχο την αναζήτηση εργασίας;
Με τον πληθωρισμό πτυχίων που υπάρχει αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα έχω την εντύπωση ότι η άμεση αναζήτηση εργασίας μετά τη λήψη του πτυχίου είναι όχι μόνο δυσχερής αλλά ενδεχομένως και αντιπαραγωγική. Για όποιον διαθέτει τα πνευματικά εφόδια και την οικονομική δυνατότητα (είτε με δικά του μέσα είτε από κάποια υποτροφία) είναι πολύ προτιμότερο να επιδιώξει τη συνέχιση των σπουδών του σε μεταπτυχιακό επίπεδο, ώστε να αποκτήσει κάποιο στοιχειώδες ανταγωνιστικό πλεονέκτημα στην αγορά εργασίας.

Ο αριθμός των νέων ανθρώπων που μετά τις σπουδές ψάχνουν διέξοδο στο εξωτερικό αυξάνεται. Μπορείτε να σκεφτείτε κίνητρα γιατί να παραμείνει κάποιος και να αναζητήσει την τύχη του εδώ;
Η Ελλάδα είναι μια χώρα με μακροπρόθεσμες προοπτικές οικονομικής ανάπτυξης, ιδίως στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και στον τουρισμό και με μορφωμένο ανθρώπινο δυναμικό. Ο ελληνισμός εξάλλου έχει επιβιώσει από κρίσεις πολύ χειρότερες από τη σημερινή και θα ξαναβρεί κάποια στιγμή το δρόμο του. Εξάλλου ολόκληρος ο «δυτικός κόσμος» έχει οικονομικό πρόβλημα, με τη διαφορά ότι ο χρονισμός της εκδήλωσής του είναι διαφορετικός και μάλιστα πιο αργός σε σχέση με τη χώρα μας.

Τι πρέπει να αλλάξει στη νοοτροπία μας για να μπορέσουμε να προσαρμοστούμε στα νέα δεδομένα;
Η ελληνική κοινωνία χρειάζεται μια νέα «αφήγηση», μακριά από τις αυταπάτες του παρελθόντος, με έμφαση στην εργασία και στην παραγωγικότητα και όχι στη θεσιθηρία και στον άμετρο καταναλωτισμό. Η υπέρβαση της κρίσης προϋποθέτει τελικά μια συνολικότερη αλλαγή στον πολιτικό μας πολιτισμό, προκειμένου να καταστεί εφικτός ο αναπροσανατολισμός και της εθνικής μας οικονομίας σε μια κατεύθυνση λιγότερο καταναλωτική και περισσότερο παραγωγική.

Υπάρχει κάτι που θα σας εξέπληττε ευχάριστα σε ό,τι αφορά την πορεία της χώρας;
Θα με εξέπληττε ευχάριστα αν οι τάξεις των προνομιούχων συναισθάνονταν την κρισιμότητα της κατάστασης και αποφάσιζαν να συνδράμουν οικειοθελώς και αποφασιστικά στην προσπάθεια εθνικής ανασύνταξης.

Υπάρχει τρόπος να ανακάμψουμε;
Η πολιτική και κοινωνική ανάκαμψη θα προέλθει σε μεγάλο βαθμό από τη δημιουργία μαζικών πολιτικών φορέων, οι οποίοι θα αντιπροσωπεύουν την κοινωνία έναντι του κράτους και όχι το αντίστροφο. Το ζητούμενο είναι, ακόμη, να τερματιστεί η αναπαραγωγή μιας ημίκλειστης τάξης επαγγελματιών της πολιτικής και να διαχωριστεί η δημόσια – πολιτική από την ιδιωτική – οικονομική εξουσία. Το ζητούμενο, τελικά, είναι να πραγματοποιηθεί η μετάβαση από ένα πολιτικό σύστημα επιφανειακά μόνο δημοκρατικό σε ένα νέο και περισσότερο δημοκρατικό και αντιπροσωπευτικό μοντέλο λειτουργίας του κράτους. Μόνο μέσα από την πολιτική και κοινωνική ανάκαμψη θα τεθούν και οι βάσεις για την οικονομική ανασυγκρότηση της χώρας.

Από την επαφή σας με τους φοιτητές σας, έχετε διαπιστώσει κάποια αλλαγή στη συμπεριφορά ή στις συνήθειές τους ως αποτέλεσμα της οικονομικής κρίσης;
Μάλλον όχι, πέρα ίσως από μία πιο γενικευμένη κατήφεια.

Πώς μπορεί να βοηθήσει πρακτικά το πανεπιστήμιο στην αλλαγή της ψυχολογίας μας αλλά και ως μοχλός παρέμβασης και επιρροής;
Το πανεπιστήμιο μπορεί να συμβάλει στην αλλαγή της ψυχολογίας με το να εμφυσά στους φοιτητές τις αξίες και τα ιδανικά της δημοκρατίας, της αξιοκρατίας, της ελευθερίας και της υπευθυνότητας. Με τον ίδιο τρόπο θα γαλουχηθεί το δημοκρατικό αίσθημα και η θέληση των φοιτητών να ελέγξουν, να συμμετάσχουν και να επηρεάσουν το γίγνεσθαι.

*Ο Κώστας Χρυσόγονος είναι Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στο τμήμα Νομικής Αριστοτελείου Πανεπιστημίου και Δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω.


Αντιγόνη Λυμπεράκη

Αν ήσασταν σήμερα 23-25 ετών πτυχιούχος πώς θα μεθοδεύατε τις κινήσεις σας με στόχο την αναζήτηση εργασίας;
Θα προσπαθούσα να σκεφτώ 2 ή 3 «επιθυμητές διαδρομές καριέρας» που θα μου άρεσαν και θα με κινητοποιούσαν.
 Αν μπορούσα να τις προσδιορίσω, θα συζητούσα με ανθρώπους του κλάδου προκειμένου να μάθω ποια είναι τα σημαντικότερα προαπαιτούμενα για την κάθε μια... και θα έπραττα ανάλογα.
Αν πάλι δεν μπορούσα να φανταστώ τίποτα ικανό με κινητοποιήσει/ εμπνεύσει, τότε θα ξεκινούσα από την αρχή: ποια είναι τα πράγματα που μου αρέσουν και που θεωρώ ότι θα άξιζε να κουραστώ για να τα πετύχω;
Αν δεν απέδιδε ούτε αυτή η μέθοδος, τότε θα χρειαζόμουν μάλλον μια πιο δυνατή δόση «επαφής με τον πραγματικό κόσμο». Για να το πετύχω αυτό, θα δήλωνα διαθεσιμότητα για εθελοντική εργασία σε κάποια φτωχή χώρα του κόσμου για μερικούς μήνες... Αν ούτε κι αυτή η εμπειρία ήταν ικανή με μου ξεκαθαρίσει τις επιλογές μου, ίσως δεν αξίζει τον κόπο να συνεχίσει ο προβληματισμός.

Ο αριθμός των νέων ανθρώπων που μετά τις σπουδές ψάχνουν διέξοδο στο εξωτερικό αυξάνεται. Μπορείτε να σκεφτείτε κίνητρα γιατί να παραμείνει κάποιος και να αναζητήσει την τύχη του εδώ;
Όταν πρωτοδιάβασα την ερώτηση σκέφτηκα να την κουβεντιάσω με τους 4ετείς φοιτητές και φοιτήτριές μου... Οι περισσότεροι/ες κοπίασαν χωρίς αποτέλεσμα. Μια φοιτήτρια μου είπε: «μα, το πρόβλημα δεν είναι το που θα πας αλλά το πόσο θα κοπιάσεις... Ας μείνουμε εδώ κι ας κάνουμε όση μεγάλη προσπάθεια θα κάναμε αν πηγαίναμε στο εξωτερικό... Τότε σίγουρα θα πετύχουμε πολλά περισσότερα από όσα φανταζόμαστε». Νομίζω πως η απάντηση αυτή είναι πολύ εύστοχη, τουλάχιστον ως προς το σκέλος της προσπάθειας και της αυτοπειθαρχίας. Είναι αλήθεια πως αρκετοί από μας Κάνουμε την προσπάθεια μόνο όταν αυτή είναι επιβεβλημένη και την απαιτεί το περιβάλλον, ενώ τον υπόλοιπο καιρό κάνουμε «οικονομία δυνάμεων». Υπάρχει όμως και μια άλλη διάσταση: η περιπέτεια του εξωτερικού (είτε για σπουδές, είτε για εργασία) έχει εντονότατο εκπαιδευτικό χαρακτήρα επειδή σε αναγκάζει να δεις τα πράγματα πολύ διαφορετικά (όχι μόνο τα επιστημονικά ή εργασιακά πράγματα, αλλά –κυρίως- άλλες πλευρές της ζωής). Τουλάχιστον μια δόση εξωτερικού, λοιπόν, είναι αναγκαία όσο ένα παράθυρο σε έναν συμπαγή τοίχο.

Τι πρέπει να αλλάξει στη νοοτροπία μας για να μπορέσουμε να προσαρμοστούμε στα νέα δεδομένα;
Πολλά πρέπει να αλλάξουν στη νοοτροπία μας και το σπουδαιότερο είναι να επανεξετάσουμε και στη συνέχεια να επανεφεύρουμε τον εαυτό μας: αρχές, προτεραιότητες, συμπεριφορές, αξίες κλπ. Πρέπει να ξεφύγουμε από την αντίληψη που λέει «εγώ κατάφερα το στόχο μου... τώρα περιμένω αναγνώριση από την κοινωνία, το σύστημα κλπ» και να σκεφτούμε ότι τίποτα από αυτά που ξέρουμε δεν είναι αναλλοίωτο ή παντοτινό και –κυρίως- κανείς δεν μας χρωστάει τίποτα. Πρέπει να μάθουμε να μαθαίνουμε συνεχώς, χωρίς παπαγαλίες, χωρίς σκονάκια, χωρίς τα συνήθη δεκανίκια...

Υπάρχει κάτι που θα σας εξέπληττε ευχάριστα σε ό,τι αφορά την πορεία της χώρας;
Ήδη με εκπλήσσουν ευχάριστα πολλοί άνθρωποι γύρω μου που αντιμετωπίζουν την κρίση και τις δυσκολίες σαν καθρέφτη των αδυναμιών τους, κάνουν αυτοκριτική και προσπαθούν με δουλέψουν περισσότερο, καλύτερα και με μεγαλύτερη προθυμία στον μικρό τους κόσμο. Όσο πληθαίνουν, τόσο θα εκπλήσσομαι ευχάριστα.

Υπάρχει τρόπος να ανακάμψουμε;
Υπάρχει τρόπος και υπάρχει ακόμα χρόνος να ανακάμψουμε. Όμως για να γίνει αυτό θα πρέπει να αναμετρηθούμε με πολλά κακώς κείμενα της καθημερινής μας ζωής –κακώς κείμενα που φτάσαμε να τα θεωρούμε «αυτονόητα» και να μη μας απασχολούν πια. Έκτος από τους πολιτικούς που θα πρέπει επιτέλους –για αλλαγή- να κάνουν σωστά τη δουλειά τους, πρέπει και η κοινωνία να αναλάβει το μερίδιο προσαρμογής που της αναλογεί. Και η κοινωνία θα μπορέσει να το καταφέρει αν ο καθένας και η καθεμία από μας κάνει με ειλικρίνεια αυτό που της/του αναλογεί.

Από την επαφή σας με τους φοιτητές σας, έχετε διαπιστώσει κάποια αλλαγή στη συμπεριφορά ή στις συνήθειές τους ως αποτέλεσμα της οικονομικής κρίσης;
Βλέπω αλλαγές στη στάση των φοιτητών μου. Έρχονται πιο πολύ από άλλες χρόνιες στα μαθήματα, δεν γκρινιάζουν όταν «φορτώνονται» με εργασίες ή δουλειά προετοιμασίας για το επόμενο μάθημα, δείχνουν μικρότερη παθητικότητα και μικρότερη αδιαφορία... Επίσης, σε πολύ υψηλότερα ποσοστά από παλιότερα απαντούν στην ερώτηση «που νομίζεις πως θα βρίσκεσαι σε 5 χρόνια και τι θα κάνεις» λέγοντας «Κάπου στο εξωτερικό, όπου θα εργάζομαι». Νομίζω πως όλα τα παραπάνω έχουν να Κάνουν με την κρίση και την αργή αλλά αναντίστρεπτη συνειδητοποίηση πως «τελειώσαν τα ψέματα».

Πώς μπορεί να βοηθήσει πρακτικά το πανεπιστήμιο στην αλλαγή της ψυχολογίας μας αλλά και ως μοχλός παρέμβασης και επιρροής;
Το Πανεπιστήμιο μπορεί να κάνει πάρα πολλά για την αλλαγή της νοοτροπίας που θα οδηγήσει σε αλλαγή της ψυχολογίας... το ζητούμενο δεν είναι να αλλάξουν απλώς διάθεση οι φοιτητές/ τριες αλλά όχι συμπεριφορά (δεν θέλουμε να γίνουν χαζοχαρούμενοι/ες). Μπορεί (και πρέπει) για παράδειγμα να λειτουργεί σαν πανεπιστήμιο και όχι σαν εξεταστικό κέντρο... Μπορεί να παρακολουθεί και να ελέγχει τόσο την ποιότητα του δημοσιευμένου έργου όσο των την ποιότητα του διδακτικού έργου των καθηγητών/τριών. Μπορεί να αξιοποιήσει τα διαθέσιμα μέσα για να προβάλλει θετικά παραδείγματα που να λειτουργούν σαν πρότυπα (όχι απλή και άγονη καταγγελία του συστήματος).

*Η Αντιγόνη Λυμπεράκη είναι καθηγήτρια οικονομικών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, και μέλος του ΔΣ της ActionAid στην Ελλάδα και στη Κένυα.

---