Έξι ηθοποιοί μιλάνε για την κατάσταση που βιώνουν οι νέοι επαγγελματίες του κλάδου στην Ελλάδα της κρίσης.

Photo by Paul Green on Unsplash

Μιλήσαμε με έξι ηθοποιούς για τη θεατρική πραγματικότητα στη χώρα και για το τι βιώνουν γενικά οι νέοι επαγγελματίες στον χώρο αυτόν σήμερα.

Τους τρεις από αυτούς τους γνωρίζετε ήδη.

Η Κλειώ Δανάη Οθωναίου, η ηθοποιός -και μουσικός- που αγαπήσαμε πολύ μέσα από τις δουλειές της σε τηλεόραση και θέατρο και που έχουμε την ευκαιρία να απολαμβάνουμε στο ΚΘΒΕ, μας υποδέχτηκε στη σχολή όπου διδάσκει, εκεί απ’ όπου αποφοίτησα κάποτε κι εγώ, το Σύγχρονο Θέατρο Βασίλης Διαμαντόπουλος στη Θεσσαλονίκη.

Μιας και συζητήσαμε από κοντά κάποια πράγματα, η κουβέντα οδηγήθηκε και σε ορισμένα πολύ ενδιαφέροντα μονοπάτια εκτός των βασικών ερωτήσεων. Παρακάτω θα έχετε την ευκαιρία να διαβάσετε πολλές από τις σκέψεις και πολλούς από τους προβληματισμούς της αγαπημένης ηθοποιού.

(Φωτογραφία από τη συνέντευξη, Ευτυχία Πασχαλίδου)

Επικοινωνήσαμε επίσης με τη Μαριάννα Πολυχρονίδη, μια γλυκύτατη πολυτάλαντη παρουσία που δραστηριοποιείται κάτι παραπάνω από επιτυχώς τόσο σε θέατρο και τηλεόραση όσο και σε διάφορες μουσικές σκηνές αφού εκτός από ηθοποιός είναι και τραγουδίστρια με καταπληκτική μάλιστα φωνή . Μας μίλησε πρόθυμα και με μεγάλη χαρά.

Last but not least, ο υπερδραστήριος, ταλαντούχος κι ανήσυχος ηθοποιός Κωνσταντίνος Μπιμπής ο οποίος είναι επίσης μέλος της μπάντας “The Guilties Band και συχνά “πέφτουμε” πάνω στα υπέροχα ποιήματά του μέσω κοινωνικών δικτύων, μοιράστηκε με τη σειρά του μαζί μας τις απόψεις του για το θέμα.

Οι άλλοι τρεις ηθοποιοί είναι νέα παιδιά που δραστηριοποιούνται στον χώρο έχοντας προς το παρόν ως βάση τη Θεσσαλονίκη και προσπαθούν να επιβιώσουν μέσα από τις αντίξοες συνθήκες και τον ευτελισμό του επαγγέλματος στην Ελλάδα γενικά και στην Ελλάδα της κρίσης ακόμη περισσότερο, όπως κάθε νέος ηθοποιός, όπως πολλοί άνθρωποι πια. Είναι κι οι τρεις αξιέπαινοι για το πείσμα, το μεράκι και την αγάπη τους κι ευελπιστούμε σύντομα να έχετε τη δυνατότητα να τους γνωρίσετε μέσα από κάποια δουλειά τους -και δουλειά μας.

Ο Βαγγέλης Μάγειρος, η Μαρία Βαή κι η Ζωή Βαλιώτη έχουν πολλά να μας πουν καλύπτοντας και τη δική μου θέση. Καλό είναι να ακουστούν, ειδικότερα ίσως από όσους θεωρούν ότι οι νέοι ηθοποιοί δεν είναι τίποτε παραπάνω από χομπίστες που σπαταλούν τον χρόνο τους παιδιαρίζοντας. Τέτοιες απόψεις κι η αντίστοιχη αντιμετώπιση από κάθε πλευρά, ακόμη κι από επαγγελματίες του χώρου, είναι από τις αιτίες που οδήγησαν, εξάλλου, το επάγγελμά μας στον εξευτελισμό.

Ας δούμε, λοιπόν, τι έχουν να μας πουν αλλά, πριν απ’ όλα, να πούμε εμείς σε όλους ένα τεράστιο ευχαριστώ.

Κλειώ Δανάη Οθωναίου

Φωτογραφία: Ευτυχία Πασχαλίδου

Το επάγγελμα των ηθοποιών θα μπορούσα να πω ότι έχει εκφυλιστεί. Όλοι καταλαβαίνουμε ότι από αυτόν τον χώρο ελάχιστοι είναι εκείνοι που μπορούν να ζήσουν με έναν αξιοπρεπή μισθό πράγμα που θα πει ότι το επάγγελμα τείνει πια να μην είναι καν επάγγελμα. Νιώθουμε συνεχώς τη δαμόκλειο σπάθη πάνω από τα κεφάλια μας. Αυτό που βιώνουμε καταλήγει σχεδόν να θυμίζει την προ Σαίξπηρ εποχή, όταν υπήρχαν ηθοποιοί στους δρόμους οι οποίοι τα έκαναν όλα και κάποιοι άλλοι που τους υποστήριζε η αυλή αλλά ήταν ελάχιστοι. Τείνουμε όσο περνάνε τα χρόνια να γινόμαστε ερασιτέχνες και να χρειαζόμαστε κι άλλη δουλειά ώστε να ζούμε αξιοπρεπώς. Αυτό φυσικά έχει αντίκτυπο και στην απόδοσή μας αφού για να χτιστεί μια καλή παράσταση απαιτείται χρόνος κι αφοσίωση.

Ένας ηθοποιός καταναλώνει πάρα πολύ χρόνο και κόπο στις πρόβες, στο χτίσιμο μιας παράστασης ώσπου να φτάσει στο επιθυμητό αποτέλεσμα. Πρέπει να αφιερώνεται σε αυτό που κάνει κι αν δεν μπορεί να αφιερωθεί καταλήγει στην άβολη φάση του “τα κάνω όλα και συμφέρω” όπου έχουμε φτάσει και σήμερα κι από την οποία έχω περάσει κι εγώ. Υπήρξε μια χρονική περίοδος στη ζωή μου που χρειάστηκε να δουλέψω παράλληλα ως σερβιτόρα ή να εξασκήσω και την άλλη δουλειά μου, μιας κι είμαι επίσης μουσικός. Φυσικά η δεύτερη αυτή ιδιότητά μου με βοήθησε αρκετές φορές κι ως ηθοποιό αλλά σήμερα πιστεύω πως ένας νέος άνθρωπος του οποίου οι γνώσεις περιορίζονται μόνο στην υποκριτική, πρακτικά ζορίζεται σε έναν τόσο ανταγωνιστικό χώρο.

Το επάγγελμα δυστυχώς πηγαίνει από το κακό στο χειρότερο και σε αυτό φταίει κι η πολιτεία η οποία δεν αγκαλιάζει και δεν προστατεύει τον τομέα του πολιτισμού ενώ θα μπορούσε κι η ίδια να κερδίσει από αυτόν ακόμη και σε οικονομικό επίπεδο όπως θα μπορούσε και με τον τουρισμό. Δεν μπορεί, για παράδειγμα, να υπάρχει ένα υπουργείο για τον πολιτισμό και τον αθλητισμό κι αυτά τα δύο να είναι μαζί. Τόσο ο πολιτισμός όσο κι ο αθλητισμός είναι δύο πάρα πολύ σημαντικοί τομείς που χρίζουν εξίσου μεγάλης προσοχής κι ενασχόλησης. Οπότε αν θέλουμε να αλλάξει αυτή η κατάσταση μεγάλο μέρος είναι θέμα της πολιτείας από τη μία πλευρά που δεν έχει τις απαραίτητες υποδομές εκτός των άλλων ώστε να αναδείξει τον τομέα του πολιτισμού, αλλά και των ίδιων των ηθοποιών από την άλλη. Έχει να κάνει και με το πού τοποθετούμε οι ίδιοι το επάγγελμά μας και τους εαυτούς μας μέσα σε αυτό.

Θα έπρεπε επίσης να υπάρχουν συγκεκριμένοι νόμοι οι οποίοι θα υποχρέωναν τους θιασάρχες – τους μεγάλους τουλάχιστον θιασάρχες- να κολλούν ένσημα στους ηθοποιούς, να προσφέρουν έναν μισθό σταθερό και συλλογικές συμβάσεις. Ένας ηθοποιός δεν είναι παλιάτσος. Μέσα από την τέχνη μας προσφέρουμε, είμαστε ενεργοί, δημιουργικοί κι έχουμε την ικανότητα να αλλάξουμε σε μεγάλο βαθμό την κοινωνία. Δεν είναι τυχαίο που τα θέατρα ακόμη κι εν καιρώ κρίσης εξακολουθούν να είναι γεμάτα. Ο κόσμος έχει ανάγκη την τέχνη, όλοι έχουμε ανάγκη την τέχνη. Παρ’ όλα αυτά καταλήγουμε ακόμη κι εμείς οι ίδιοι ενοχικοί βάσει της κατάστασης ενώ θα έπρεπε να πιστεύουμε σε αυτό που κάνουμε και φυσικά να το εξελίσσουμε συνεχώς. Ας πούμε κατά τη διάρκεια μιας περιόδου που κάποιος δε δουλεύει δε σημαίνει πως κάθεται κι απλώς κοιτάζει το ταβάνι. Διαβάζει, μορφώνεται, εκπαιδεύεται συνεχώς πάνω στο επάγγελμά του, εξακολουθεί να είναι, λοιπόν, ηθοποιός. Είναι απαραίτητη η παιδεία, η μόρφωση κι η εκπαίδευση όπως σε κάθε άλλο επάγγελμα και σε κάθε έκφανση της ζωής μας.

Όσον αφορά τους ήδη αναγνωρίσιμους στον χώρο ανθρώπους και την αντιμετώπισή τους απέναντι στους νέους που ακόμη το παλεύουν, η κατάσταση διαφοροποιείται ανάλογα με το πόσο ανασφαλής είναι κάποιος. Όπως σε κάθε κομμάτι της κοινωνίας έτσι και στον κλάδο μας υπάρχουν σίγουρα κι οι εγωιστές, οι επηρμένοι, αυτοί που με τη στάση τους υποτιμούν τους άλλους κι ίσως αυτό τους το χαρακτηριστικό να εντείνεται από το γεγονός ότι γενικότερα οι άνθρωποι έχουμε φτάσει στο σημείο να “σπρώχνουμε” ο ένας τον άλλον ώστε να καταφέρουμε να χωρέσουμε κάπου ή να διατηρηθούμε εκεί που είμαστε. Η ανασφάλεια, λοιπόν, ο ανταγωνισμός κι η απειλή που μπορεί να νιώθει κάποιος ίσως να συμβάλουν στη μη αποδεκτή αυτή συμπεριφορά.

Ωστόσο εννοείται ότι υπάρχουν στην αντιπέρα όχθη κι εκείνοι οι άνθρωποι που έχουν μάθει να σέβονται τους άλλους, δε νιώθουν ως απειλή την παρουσία νέων ανθρώπων στον χώρο, έχουν την απαραίτητη ψυχοκοινωνική παιδεία όχι απλώς να δεχτούν αλλά και να βοηθήσουν τους νέους συναδέλφους. Δεν μπορεί να ξέρει κανείς ποια είναι η πλειοψηφία αλλά σίγουρα και σε αυτό το επάγγελμα όπως παντού συναντάς και τις δύο κατηγορίες. Πρέπει όμως να είσαι ικανός να καταλάβεις πότε έρχεται η στιγμή να κάνεις από μόνος σου χώρο σε κάτι νέο γιατί κι εσύ έχεις να μάθεις πολλά από αυτό.

Οι συνθήκες στο επάγγελμα δεν είναι πάρα πολύ διαφορετικές από εκείνες που υπήρξαν και παλιότερα. Πάντα ήταν αρκετά δύσκολα τα πράγματα απλώς με την κρίση σίγουρα χειροτέρεψαν. Μια διαφορά είναι ίσως το οικονομικό κομμάτι μιας και κάποτε υπήρχαν αρκετά αξιόλογες δουλειές και στην τηλεόραση ακόμη, υπήρχαν επιλογές, οπότε ήταν πιο εύκολο να καταφέρεις να βρεις μια δουλειά από την οποία θα πληρωνόσουν. Παρ’ όλα αυτά θεωρώ ότι σήμερα γίνονται ακόμη πιο όμορφες θεατρικές δουλειές, οι δυσκολίες θα μπορούσαμε να πούμε πως ίσως να μεγαλύνουν τους καλλιτέχνες και το έργο τους. Υπάρχουν ομάδες που παλεύουν μέσα στις αντίξοες συνθήκες και βγάζουν πάρα πολύ αξιόλογα αποτελέσματα.

Έχω αντιμετωπίσει φυσικά απορρίψεις και με έπαιρνε από κάτω στην αρχή. Εδώ στην Ελλάδα δεν έχουμε μάθει να διαχειριζόμαστε τις ακροάσεις. Κάθε φορά που μας απορρίπτουν πέφτουμε σε κατάθλιψη αντί να πεισμώσουμε και να παλέψουμε ώστε να γίνουμε ενδεχομένως ακόμη καλύτεροι. Φυσικά από ένα σημείο και μετά μαθαίνεις να το αντιμετωπίζεις όπως θα έπρεπε και δεν το βάζεις κάτω. Δουλεύεις με τον εαυτό σου, εξελίσσεσαι και προετοιμάζεσαι όλο και καλύτερα. Δεν υπάρχει λόγος να απογοητευόμαστε.

Έχει συμβεί να πάω σε οντισιόν, να μη με επιλέξουν για εκείνη τη συγκεκριμένη δουλειά αλλά κάποιον καιρό μετά ο ίδιος σκηνοθέτης με κάλεσε για μία επόμενη δουλειά του γιατί με θυμήθηκε. Είναι πολλοί οι λόγοι που μπορεί να μη σε επιλέξει εξάλλου κάποιος μια δεδομένη στιγμή. Ακόμη και να μην του ταιριάζεις φυσιογνωμικά για κάποιον ρόλο. Αν πιστεύεις ότι μπορείς να τα καταφέρεις, αν πιστεύεις στον εαυτό σου, χωρίς να σε διακρίνει μεγαλομανία φυσικά, αν πηγαίνεις στις ακροάσεις ανοιχτός και διαθέσιμος με τα μάτια σου “πάνω” στον άλλον κι έχεις απεύθυνση, τότε σίγουρα κάτι καλό θα βγει. Δεν πρέπει να είναι κανείς σφιγμένος. Λογικό είναι φυσικά να συμβαίνει αυτό στην αρχή αλλά περνώντας η ώρα χαλαρώνεις. Το σώμα του ηθοποιού πρέπει να είναι χαλαρό αλλά ταυτόχρονα σε ετοιμότητα, ικανό να κάνει τα πάντα. Επίσης το παν είναι η σωστή αναπνοή. Δε γίνεται να μην αναπνέουμε πάνω στη σκηνή. Ο ηθοποιός είναι και λίγο γιόγκι.

Είμαι πολύ υπέρ του σκάουτινγκ κι όταν αποφασίσω κι εγώ να κάνω το πρώτο μου βήμα σκηνοθετικά έτσι θα λειτουργήσω. Θέλω να το κάνω αλλά δεν το έχω τολμήσει ακόμη. Νομίζω ότι πολλοί σκηνοθέτες το κάνουν αυτό αλλά σίγουρα παρατηρείται πολύ και το φαινόμενο των σταθερών συνεργασιών λόγω της ασφάλειας που τους προσφέρει. Οι σκηνοθέτες είναι επίσης ενίοτε ανασφαλείς. Νιώθουν μεγαλύτερη σιγουριά όταν συνεργάζονται με ήδη δοκιμασμένους θιάσους και δεν επιλέγουν εύκολα να μπουν στη διαδικασία της εκ νέου εκπαίδευσης κάποιου. Αυτό παρατηρείται και σε άλλα επαγγέλματα. Ίσως να είναι αιτιολογημένο με βάση την αίσθηση εμπιστοσύνης που σου δημιουργεί κάτι ήδη γνώριμο όμως έτσι κλείνεις την πόρτα σε νέους αξιόλογους κι ικανούς ανθρώπους και δεν τους δίνεις την ευκαιρία να προσφέρουν και να αξιοποιηθούν. Ίσως το ιδανικότερο να είναι ένας συνδυασμός των δύο. Μισός θίασος δηλαδή απαρτιζόμενος από ήδη γνωστούς συνεργάτες και μισός από νέους ανθρώπους.

Σε όλα τα επαγγέλματα υπάρχουν άνθρωποι δύο ταχυτήτων όχι μόνο στους ηθοποιούς. Δεν πιστεύω στην εικόνα της δημοσιότητας. Δεν ισχύει ότι πρέπει κανείς να αντιμετωπίζει ως χομπίστες τους ηθοποιούς εκείνους που δεν είναι αναγνωρίσιμοι από τον πολύ κόσμο ούτε σημαίνει πως δεν είναι αξιόλογοι επαγγελματίες αυτοί. Αν ο κόσμος δει στον δρόμο τη Ράνια Οικονομίδου για παράδειγμα η τον Καταλειφό πιθανότατα δε θα τους αναγνωρίσει καν κι όμως είναι κι οι δύο σπουδαίοι ηθοποιοί. Οπότε, όχι, καταρρίπτεται αυτό περί διασημότητας ως επισφράγιση της ιδιότητας του ηθοποιού. Επίσης πιστεύω ότι τώρα πια οι ηθοποιοί είναι ακόμη καλύτεροι από ό,τι ήταν παλιότερα από την άποψη ότι πλέον είναι πολυεργαλεία κι ή εκπαίδευσή τους είναι πολύπλευρη.

Μαριάννα Πολυχρονίδη

Δυστυχώς το επάγγελμά μας σήμερα είναι αρκετά δύσκολο να σταθεί ως επάγγελμα. Εννοώ ότι είναι σχεδόν αδύνατον ένας ηθοποιός να μπορεί να ζει μόνο από αυτήν τη δουλειά.

Θεωρώ ότι δεν είναι καθόλου απλό να αλλάξουν τα κακώς κείμενα στον χώρο. Αρχικά έχει να κάνει με την παιδεία μας σε πολλά επίπεδα. Δηλαδή όταν μεγαλώνουμε παιδιά χωρίς καμία εκτίμηση κι αγάπη για το θέατρο, γιατί ως ενήλικες να το στηρίξουν και να το αγαπήσουν; Αυτό ξεκινάει από το σχολείο και φυσικά μεμονωμένα, από το κάθε σπίτι. Όταν λοιπόν κάποιος δεν εκτιμάει καθόλου το θέατρο, δεν θα το στηρίξει ως θεατής. Ούτε θα μπορέσει στ’ αλήθεια να εκτιμήσει αν είναι ικανός να το υπηρετήσει, να το κάνει δουλειά του, άρα ζωή του. Ας είμαστε λοιπόν ειλικρινείς. Μιλάμε για τεράστιο αριθμό ηθοποιών και θεάτρων στην πολύ μικρή μας χώρα, αλλά πόσοι από όλους αυτούς προσφέρουν, έχουν όντως να πουν κάτι; Αν σε όλο αυτό προσθέσουμε και το ότι δεν υπάρχει άδεια ασκήσεως επαγγέλματος, και ο καθένας μπορεί να παίξει, αντιλαμβανόμαστε ότι ο χώρος μας είναι σχεδόν αδύνατον να φτιάξει. (Θα έλεγα εντελώς αδύνατον, αλλά είμαι αισιόδοξος άνθρωπος, και θέλω να αφήνω πάντα μια χαραμάδα για την ελπίδα.)

Δεν καταλαβαίνω τι σημαίνει αναγνωρισμένος ηθοποιός. Αναγνωρίσιμος; Ή αναγνωρισμένος στη δουλειά του ως καλός ηθοποιός; Γιατί αυτά δεν συμπίπτουν απαραίτητα. Όσο για αυτούς που νιώθουν ότι προσπαθούν, καλό είναι να ξέρουν πως αυτό είναι το αυτονόητο. Πρέπει να προσπαθείς διαρκώς σ’ αυτή τη δουλειά, σε όποια φάση κι αν βρίσκεσαι.

Σε κάθε εποχή οι συνθήκες είναι διαφορετικές, και ειδικά οι καλλιτέχνες οφείλουν να το αφουγκράζονται αυτό και να συμπορεύονται με την εποχή τους. Αυτός είναι ο ρόλος του καλλιτέχνη άλλωστε! Ένας μεγαλύτερος συνάδελφος θα συμβουλεύσει έναν νεότερο με βάση αυτό που συμβαίνει τώρα, όχι πριν 30 χρόνια!

Φυσικά και αντιμετώπισα απορρίψεις ή απογοητεύσεις, κι ακόμα αντιμετωπίζω. Η κάθε απόρριψη ή απογοήτευση αφήνει άλλη γεύση, ανάλογα με τη βαρύτητά της. Όμως με πεισμώνουν, για να γίνω καλύτερη. Και το εννοώ. Σε αυτή τη δουλειά πρέπει να είμαστε σε διαρκή εγρήγορση, να ενημερωνόμαστε, να δουλεύουμε με τον εαυτό μας και να βελτιωνόμαστε. Όποιος δεν το αντιλαμβάνεται αυτό και δεν το υιοθετεί, η ίδια η δουλειά τον αποβάλλει.

Όσον αφορά το scouting στον χώρο, φυσικά και πιστεύω ότι πρέπει να δίνονται ευκαιρίες! Και ότι πρέπει οι σκηνοθέτες και οι παραγωγοί να ψάχνουν, και να ασχολούνται διαρκώς με τους νέους ηθοποιούς, ή συγγραφείς, ή σκηνογράφους, κλπ. Και υπάρχουν πολλοί που το κάνουν. Αλλά καταλαβαίνω και πολύ καλά το λόγο που κάποιες συνεργασίες επαναλαμβάνονται. Η δουλειά μας έχει να κάνει με την κοινή αισθητική των ανθρώπων, και την κοινή ματιά στα πράγματα. Όταν ένας σκηνοθέτης βρει κάποιους ηθοποιούς που του ταιριάζουν, φυσικά και θα τους χρησιμοποιήσει ξανά και ξανά. Επίσης, η υποκριτική είναι βαθιά έκθεση, και το να νιώσει καλά ένας ηθοποιός ώστε να δώσει μια αξιοζήλευτη ερμηνεία, απαιτεί μια σχέση ουσίας κι εμπιστοσύνης με τον σκηνοθέτη. Αυτές οι σχέσεις λοιπόν θέλουν χρόνο.

Το να ειδωλοποιεί κανείς τους διάσημους, έτσι, αφιλτράριστα, μόνο επειδή είναι διάσημοι, με κάνει να μην τον εκτιμώ καθόλου, οπότε μάλλον δεν θα έμπαινα καν στη διαδικασία να απαντήσω σε κάποιον με αυτό το σκεπτικό. Άσε που το θέμα “διάσημος” σ’ αυτή την τόσο μικρή χώρα μου φαίνεται τρομερά αστείο. Η ουσία της δουλειάς μας είναι εντελώς αλλού…

Κωνσταντίνος Μπιμπής

Οι εργασιακές συνθήκες στην Ελλάδα έχουν εκφυλιστεί σε κάθε επάγγελμα και για κάθε εργαζόμενο. Το ίδιο λοιπόν έχει συμβεί και στο δικό μας επάγγελμα. Παράλληλα με την απουσία οποιασδήποτε άδειας ασκήσεως επαγγέλματος και την επίμονη έλλειψη συσπείρωσης του κλάδου μας η κατάσταση γίνεται ακόμα χειρότερη. Οι ηθοποιοί της γενιάς μου παραμένουν γενναίοι, όμως, και παλεύουν να δημιουργούν κόντρα στο κύμα.

Ίσως αλλάξουν τα κακώς κείμενα του χώρου όταν αποφασίσει κάποια κυβέρνηση πως πρέπει να ξεκινήσει ένας διάλογος για την προστασία του κλάδου. Ένας διάλογος για την κατανόηση πως το ελληνικό θέατρο πρέπει να μείνει ζωντανό και να ταξιδεύει στον κόσμο. Ένας διάλογος για τον ελληνικό κινηματογράφο. Πρέπει επιτέλους το κράτος να μη στέκεται πια απέναντι στους καλλιτέχνες.

Παρατηρώ τα τελευταία χρόνια με μεγάλη χαρά πως νέοι ηθοποιοί και σκηνοθέτες παίρνουν όλο και περισσότερο χώρο. Ο κανόνας κατά τη γνώμη μου θέλει τους παλιότερους τεχνίτες να διδάσκουν και να στέκονται με αγάπη δίπλα στους καινούριους. Συμβαίνει κατά πολύ και στη δική μας τέχνη. Παντού φυσικά συναντώνται και θλιβερές εξαιρέσεις.

Όλοι έχουμε βιώσει και θα βιώσουμε και απογοητεύσεις και απορρίψεις. Και στη ζωή και στη σκηνή. Μάλλον το σοφότερο είναι να επεξεργαζόμαστε ότι μας επισκέπτεται, να δίνουμε στον εαυτό μας το δικαίωμα να πάρουμε ανάσα και να επιστρέφουμε στη δουλειά μας με νέα κουράγια.

Τόσο το scouting όσο και κάποια ήδη δοκιμασμένη συνεργασία μπορούν κατά τη γνώμη μου να λειτουργήσουν. Εξαρτάται από τους εκάστοτε ανθρώπους και τις εκάστοτε συνθήκες παραγωγής. Σίγουρα χρειάζονται περισσότερες ακροάσεις ανοιχτές προς τους νέους ηθοποιούς αλλά και με σεβασμό απέναντι τους.

Όσο για εκείνους που θεωρούν χομπίστες τους νέους ηθοποιούς ενώ ειδωλοποιούν διάσημους έχω να πω ότι κατά τη γνώμη μου κάτι τέτοιο μπορεί να εκφραστεί μόνο απο ηλιθίους συνεπώς δε θα τους έλεγα τίποτα καθώς δε συνομιλώ με ηλιθίους. Είναι επικίνδυνο.

Ζωή Βαλιώτη

Φωτογραφία: Έλλη Πράντζου

Ίσως οφείλεται στο DNA των προγόνων, ίσως στην εργατικότητα που χαρακτηρίζει τον ελληνικό λαό. Η Ελλάδα έχει πολλούς αξιόλογους νέους ηθοποιούς. Ωστόσο, βλέπουμε συνεχώς να επαληθεύεται η γνωστή φράση “Η Ελλάδα τρώει τα παιδιά της”. Ηθοποιοί αποφοιτούν από δραματικές σχολές και θεατρικά εργαστήρια και τρέχουν όλο ζήλο και ενθουσιασμό να εξασκήσουν αυτό που αγαπούν. Οι περισσότερες, όμως, πόρτες που συναντούν είναι γι’ αυτούς κλειστές. Κυριαρχεί η τάση της ανακύκλωσης των ίδιων ηθοποιών γύρω από έναν σκηνοθέτη ή έναν θεατρικό φορέα. Μα και οι πόρτες που, εν τέλει, ανοίγουν υποτιμούν κατ’ εξακολούθηση τον ιδρώτα που χύνουν οι ηθοποιοί, προσφέροντας μερικά “ψίχουλα”, έτσι, ίσα για να ανοίξουν την όρεξη. Και χαίρονται οι ηθοποιοί γιατί, αν μη τι άλλο, καταφέρνουν αυτούς τους δύσκολους καιρούς και δημιουργούν τέχνη, ακόμη κι αν αυτή δε συμφωνεί απόλυτα με την καλλιτεχνική τους αισθητική. Με “ψίχουλα”, όμως, και με τέχνη κανείς δε χόρτασε.

Είναι πολύ σημαντικό, σε πρώτο πλάνο, να καταλάβουν οι νέοι ηθοποιοί την πραγματική τους αξία. Πολλοί εργοδότες προσφέρουν μεροκάματο ανάλογο με τον αριθμό των παραστάσεων ή -το χειρότερο που έχω ακούσει- με τον αριθμό των θεατών. Δεν είναι, όμως, μόνο οι παραστάσεις η δουλειά του ηθοποιού. Οι παραστάσεις είναι το αποτέλεσμα. Η δουλειά είναι όλα τα χρόνια που σπούδασαν στη σχολή, στο εργαστήρι, είναι οι ώρες που δαπάνησαν για να ερευνήσουν γύρω από τον εκάστοτε ρόλο, οι ώρες προβών που αφιέρωσαν για να φτάσουν στην ολοκληρωμένη παράσταση. Όλα αυτά είναι. Οφείλουν, λοιπόν, οι ηθοποιοί να διεκδικήσουν αμοιβές αντίστοιχες και να πάψουν να αρκούνται σε πενιχρά μεροκάματα. Από την άλλη πλευρά και οι εκάστοτε παραγωγοί χρειάζεται να κατανοήσουν όλο αυτό το υπόβαθρο των ηθοποιών και να γίνουν, όχι πιο γενναιόδωροι, αλλά πιο δίκαιοι όσον αφορά στους μισθούς.

Επιπλέον, σχετικά με τις ευκαιρίες που δίνονται, θα ήταν πολύ καλό οι σκηνοθέτες να σταματήσουν να “αναμασούν” το ίδιο θεατρικό δυναμικό και να ρισκάρουν επιλέγοντας νέο αίμα το οποίο θα προκύπτει μέσω ανοιχτών ακροάσεων.

Η αλήθεια είναι πως δεν είχα ακόμη την ευκαιρία να συνεργαστώ με κάποιον ηθοποιό αναγνωρισμένο στον χώρο. Μέσα από τις εμπειρίες φίλων ηθοποιών, όμως, που βρέθηκαν κοντά σε γνωστούς ανθρώπους του κλάδου, παρατήρησα πως υπάρχει μία αλληλεγγύη απέναντι στον νέο, μη αναγνωρισμένο. Δέχονται με χαρά καινούριους συνεργάτες και είναι πρόθυμοι να τους βοηθήσουν και να συνδημιουργήσουν στις εκάστοτε παραγωγές. Έχουν ακουστεί κάποιες θεωρίες για “κλίκες”, οι οποίες, όμως, πηγάζουν κυρίως από τις επιλογές των παραγωγών και σκηνοθετών. Οι αναγνωρισμένοι ηθοποιοί, ως επί το πλείστον, είναι ανοιχτοί και υποστηρικτικοί στους συναδέλφους που ακόμη προσπαθούν.

Κάθε αναγνωρισμένος ηθοποιός έχει ανέλθει μέσα από τη δική του προσωπική πορεία. Όλοι, φυσικά, μπορούν να συμβουλεύσουν έναν ηθοποιό στο ξεκίνημά του. Όσοι, όμως, είναι οι αναγνωρισμένοι ηθοποιοί άλλες τόσες είναι και οι συμβουλές, γιατί ο καθένας τις διαμορφώνει μέσα από τα προσωπικά του βιώματα και εμπειρίες. Δεν πιστεύω, λοιπόν, πως η συμβουλή επηρεάζεται από τη διαφορετική εποχή και συνθήκες, αλλά από τον εκάστοτε άνθρωπο και την δική του πορεία.

Έχουμε γαλουχηθεί οι περισσότεροι να επιστρέφουμε πάντα στο γνώριμο, το οικείο, το ασφαλές. Το ρίσκο είναι κάτι που προκαλεί φόβο: τον φόβο της αποτυχίας. Μπορεί πράγματι να αποτύχουμε. Μπορεί, όμως, και να καταφέρουμε μια αναπάντεχη επιτυχία. Ρισκάροντας. Δοκιμάζοντας κάτι καινούριο, κάτι φρέσκο. Το μεγαλύτερο ποσοστό, ωστόσο, των ανθρώπων του θεάτρου, φοβάται το ρίσκο. Ακολουθεί την πεπατημένη. Σίγουρα προκύπτουν υπέροχες παραστάσεις όταν οι συνεργάτες έχουν κατακτήσει έναν κοινό κώδικα επικοινωνίας, όταν έχει δεθεί η θεατρική ομάδα και έχει τεθεί ο πήχης στο επιθυμητό επίπεδο. Και οι περισσότεροι, πράγματι, επιλέγουν τις σταθερές συνεργασίες. Λίγοι είναι αυτοί που βγαίνουν έξω από τα ασφαλή τους πλαίσια και δοκιμάζουν να δουλέψουν με νέο υλικό, να τεστάρουν τα όρια και τις ικανότητές τους σε καινούρια περιβάλλοντα, τα οποία, όμως, πάλι, οι ίδιοι ορίζουν.

Όσο για το πώς λειτουργώ η ίδια τη δεδομένη στιγμή και για τους προσωπικούς μου στόχους υπό ιδανικές συνθήκες, αυτήν την περίοδο συνεργάζομαι με φίλους ηθοποιούς σε μικρές παραγωγές, πειραματιζόμενη σε ένα είδος αυτοδημιούργητων παραστάσεων. Τα έσοδα που προκύπτουν, προς το παρόν, μόλις που καλύπτουν κάποια προσωπικά μου έξοδα. Ιδανικά θέλω να καταφέρω να εργάζομαι συνεχόμενα τις χειμερινές και εαρινές σεζόν σε ποικίλες παραγωγές και ρεπερτόριο και να μπορώ να αμοίβομαι αρκετά ώστε να μπορώ να στέκομαι στα πόδια μου, να ζω αξιοπρεπώς.

Εφόσον υπάρχουν άνθρωποι όντως που θεωρούν χομπίστες τους νέους ηθοποιούς ενώ ειδολωποιούν διάσημους, όσον αφορά το πρώτο σκέλος της πρότασης, θα έλεγα ότι ο ορισμός της wikipedia με καλύπτει:

Χόμπι είναι κάθε δραστηριότητα πάνω σε κάποιον τομέα που ενδιαφέρει το άτομο και δεν του επιφέρει χρηματική αμοιβή και που πραγματοποιείται συχνά κατά τη διάρκεια του ελεύθερου χρόνου. Από τη στιγμή που το χόμπι γίνεται πηγή εισοδήματος αποτελεί εργασία.

Σχετικά με το δεύτερο σκέλος, τώρα που ο ορισμός έχει μπει στο μυαλό, θα συμβούλευα να βουτάμε πρώτα τη γλώσσα στο μυαλό και ύστερα να μιλάμε.

Βαγγέλης Μάγειρος

Φωτογραφία: Λευτέρης Τσινάρης

Κάθε νέος ηθοποιός σήμερα καλείται να έρθει αντιμέτωπος με πολύ δύσκολες συνθήκες (απλήρωτες πρόβες, χαμηλούς μισθούς, έλλειψη σεβασμού λόγο “απειρίας”, κ.ο.κ). Ταυτόχρονα αυτό είναι μία μεγάλη πρόκληση και σκληραγώγηση για εμάς, γιατί έτσι μαθαίνουμε πραγματικά τον εαυτό μας και το πόσο μπορούμε να αντέξουμε μέσα σε αυτό το χώρο. Ζούμε σε μία εποχή όπου οι βολικές συνθήκες έχουν τελειώσει και κανένας δεν θα μας πάρει από το χέρι. Μόνοι μας πρέπει να χτίσουμε τη δική μας Εδέμ, έχοντας πάντα στο μυαλό μας το στόχο μας και γιατί θέλαμε εξ αρχής να βρεθούμε εδώ. Για να μιλήσουμε, να εκφραστούμε, να προβληματιστούμε και να δημιουργήσουμε. Οι καταστάσεις σήμερα δεν μας το επιτρέπουν και πρέπει να βρούμε έναν τρόπο να το αλλάξουμε. Όσο υποχωρούμε στα βασικά δικαιώματα μας, τόσο θα βρίσκουν ευκαιρία κάποιοι να τα πατάνε. Πρέπει να αρχίσουμε να διεκδικούμε τα αυτονόητα που κάποιοι θεωρούν απίθανα.

Κακώς κείμενα υπάρχουν όταν δεν υπάρχει καθαρός στόχος και ένας άνθρωπος με γνώση να τον πραγματοποιήσει. Όταν κάποιος θέλει να γράψει ένα κείμενο καθαρά και μόνο για τη δική του φιλοδοξία, χωρίς να έχει κάποια γνώση πάνω στο αντικείμενο και χωρίς να θέλει να πει κάτι, τότε δεν υπάρχει κανένας λόγος να το κάνει. Χρειάζονται άνθρωποι που θέλουν να μιλήσουν για μία κατάσταση, να τη θίξουν, και έχουν τη γνώση να το κάνουν, ώστε να προβληματίσουν για να την αλλάξουν.

Ο κάθε άνθρωπος διαφέρει. Είναι καθαρά στο χαρακτήρα του καθενός το πώς θα αντιμετωπίσει έναν νέο συνάδελφο του. Μπορώ να πω με σιγουριά, ότι η αντιμετώπιση του κόσμου δεν είναι ίδια στον διάσημο και στον άσημο. Και αυτό είναι καθαρά θέμα προβολής.

Φυσικά και θα μπορούσε ένας ήδη αναγνωρισμένος στον χώρο ηθοποιός να συμβουλεύσει έναν νεότερο και προσωπικά θεωρώ ότι είναι χρέος του. Κάθε συμβουλή από έναν παλαιότερο, ο οποίος θέλοντας και μη παίρνει τη θέση του δασκάλου, είναι χρήσιμη και ευπρόσδεκτη. Το θέμα είναι κατά πόσο είναι διαθέσιμος να δώσει αυτή τη συμβουλή πραγματικά. Και ακριβώς επειδή η εποχή και οι συνθήκες είναι διαφορετικές θα πρέπει να είναι και οι δύο προσεκτικοί. Το θέμα είναι ο νέος, από ένα σημείο και μετά, να ανοίγει τα δικά του φτερά και να χαράζει τη δική του πορεία με το δικό του τρόπο, κρατώντας όσα αυτός θεωρεί απαραίτητα για αυτόν και για την τέχνη την ίδια.

Δεν πιστεύω πως εφαρμόζεται το scouting και ελπίζω να κάνω λάθος. Προσωπικά δεν έχω δει τίποτα τέτοιο να γίνεται, μιας και σε δουλειές αναγνωρισμένων προσώπων βλέπω να χρησιμοποιούν ξανά και ξανά το ίδιο δυναμικό και σε κάθε νέο ηθοποιό να δίνεται κάτι πολύ μικρότερο. Υπάρχει ένα τεράστιο δυναμικό νέων ηθοποιών το οποίο ζητάει να δουλέψει και πρέπει να τους δοθεί η ευκαιρία από τους ανθρώπους που μπορούν να την παρέχουν γιατί το αξίζουν.

Επιθυμία μου είναι το να μπορώ να δουλεύω με ανθρώπους που μοιράζονται τους ίδιους στόχους, προβληματισμούς και όνειρα με εμένα. Να δημιουργώ μαζί τους και να εκφραζόμαστε. Να γινόμαστε καλύτεροι σαν επαγγελματίες και σαν άνθρωποι. Αυτή τη στιγμή χτίζουμε μαζί με φίλους δουλειές στις οποίες έχουμε ρίξει πολύ αγάπη και ελπίζουμε να τις δούμε να ανθίζουν.

Προκαλώ τον κάθε ένα ξεχωριστά από όσους μας θεωρούν χομπίστες να έρθει να ασκήσει το επάγγελμα μας. Δεν ξέρω τι παραπάνω μπορώ να πω. Προφανώς η παιδεία τους δεν είναι αρκετή για να αντιληφθούν το βάρος που κουβαλάει αυτό το επάγγελμα το οποίο είναι μία σπουδαία τέχνη. Αν θέλουν να προσκυνήσουν είδωλα, τα οποία τα ονόμασαν έτσι μόνο και μόνο επειδή τα βλέπουν πίσω από ένα γυαλί (και δεν πάει μόνο στους ηθοποιούς αυτό) ή αν επιλέγουν να βλέπουν απλά την εικόνα ενός ηθοποιού και να χάνουν την ουσία όλων όσων θέλει να τους πει για τον ίδιο πάλι λόγο, είναι ελεύθεροι να το κάνουν. Κακό θα κάνουν μόνο στον δικό τους εαυτό.

Μαρία Βαή

Δύσκολο θέμα. Σε μια χώρα που έτσι κι αλλιώς δεν παίρνει στα σοβαρά τους ηθοποιούς -αρκεί να δει κανείς ποιο είναι το νόμιμο ημερομίσθιο για έναν ηθοποιό- η κατάσταση ήταν δυσχερής ανεξαρτήτως κρίσης. Ένας νέος ηθοποιός, που ως τέτοιος ξεκινά με αισιοδοξία την πορεία του, έχει ν’ αντιμετωπίσει πρώτα απ’ όλα τη μικρή ζήτηση σε σχέση με την προσφορά. Θα περάσει από διάφορες ακροάσεις, όπου θα παλεύει για μια θέση την οποία θέλουν άλλοι 500. Μέσα από αυτή τη διαδικασία θα καταλάβει πως η εκπαίδευσή του ποτέ δε θα είναι αρκετή, γιατί οι απαιτήσεις συνεχώς αυξάνονται κι όλοι ψάχνουν έναν ηθοποιό-πολυεργαλείο, που, πέρα από την απαραίτητη υποκριτική δεινότητα, πρέπει να τραγουδάει σαν τραγουδιστής, να χορεύει σαν χορευτής, να μιλάει άπταιστα πέντε ξένες γλώσσες, να κάνει ακροβατικά και να είναι ευχαριστημένος που μετά από ένα μήνα απλήρωτων προβών θα έχει δουλειά. Τον ηθοποιό δεν τον προστατεύει κανένας νόμος. Εξαρτόμαστε από τη διακριτική ευχέρεια της εκάστοτε παραγωγής.

Κάθε αλλαγή χρειάζεται χρόνο και πρώτα απ’ όλα κινητοποίηση. Αν δεν ενεργοποιηθεί αυτός που έχει το πρόβλημα, κανείς δε θ’ ασχοληθεί με αυτό. Όταν εμείς οι ίδιοι ανεχόμαστε την υπάρχουσα κατάσταση, τίποτε σίγουρα δε θ’ αλλάξει. Αν συμφωνήσουμε να παίξουμε χωρίς αμοιβή, σκεπτόμενοι ότι ίσως η γνωριμία μας φέρει κάποια δουλειά στο μέλλον, επιτρέπουμε να συνεχιστεί και να επιδεινωθεί η κατάσταση, να συνεχιστεί μια νοοτροπία εκμετάλλευσης. Αλλά αυτό δεν μπορεί να σταματήσει αν δεν αλλάξει η δική μας αντίδραση. Είναι κάτι που χρειάζεται να συμβεί από όλους μας. Γιατί αν εγώ δε δεχτώ να πάω σε απλήρωτη πρόβα, όμως ο επόμενος δεχτεί, απλώς εγώ θα μείνω χωρίς δουλειά και η κατάσταση θα παραμείνει ως έχει.

Ακριβώς επειδή ο καθένας είναι διαφορετικός, διαφέρει κι ο τρόπος αντιμετώπισης των νέων ηθοποιών από ήδη αναγνωρίσιμους. Υπάρχουν εκείνοι που με χαρά θα σε βοηθήσουν, θα σου δώσουν τα φώτα τους, θα συζητήσουν μαζί σου, ίσως και να σ’ έχουν στο νου τους αν κάτι προκύψει, υπάρχουν κι εκείνοι που δε θα μπουν στον κόπο ν’ ασχοληθούν. Έχει να κάνει καθαρά με την προσωπικότητα του καθενός. Από την άλλη, είναι τέτοια τα ωράρια, που και να έχουν τη διάθεση, δεν μπορούν να σου αφιερώσουν πολύ χρόνο.

Σίγουρα με τον καιρό τα πράγματα αλλάζουν. Σήμερα οι απαιτήσεις του χώρου είναι διαφορετικές απ’ ότι ήταν π.χ. 15 χρόνια πριν. Όμως ένας άνθρωπος που δουλεύει στο χώρο αυτό, γνωρίζει ποια είναι τα σημερινά δεδομένα και μπορεί να ενημερώσει τους νεότερους. Ήταν εκεί όταν συνέβησαν οι αλλαγές και μέσα από την εμπειρία του είναι σε θέση να συμβουλέψει έναν νέο ηθοποιό. Είναι και διαφορετική η ματιά του, καταλαβαίνει περισσότερα από κάποιον νεοφερμένο. Πάντα έχει ενδιαφέρον να μιλάς με ανθρώπους που γνωρίζουν το χώρο καλά. Έχεις πολλά να μάθεις κοιτάζοντας από μια άλλη οπτική.

Σχετικά με το scouting και τις σταθερές συνεργασίες πιστεύω ότι συμβαίνουν και τα δύο. Πάντα υπάρχει η ανάγκη για κάτι καινούριο, φρέσκο, όμως και η ασφάλεια που σου προσφέρει το γνώριμο παίζει σημαντικό ρόλο. Αν μέσα από δύσκολες πολλές φορές συνεργασίες έχεις βρει ανθρώπους με τους οποίους συνεργάζεσαι καλά, υπάρχει συνεννόηση και παράλληλα έχεις το αποτέλεσμα που θέλεις, αυτοί θα είναι και οι πρώτοι που θα σκεφτείς για την επόμενη δουλειά σου. Αν υπάρχει χημεία, αν με μια κουβέντα ο άλλος καταλαβαίνει τι θέλεις, γλιτώνεις χρόνο, κόπο και χαίρεσαι τη συνεργασία. Είναι λογικό. Ακόμη όμως και σ’ αυτή την περίπτωση υπάρχει θέση για νέα πρόσωπα. Το καινούριο θα φέρει και καινούριες ιδέες. Θα υπάρξει εξέλιξη.

Γελάω, γιατί δεν ξέρω αν οι δικοί μου στόχοι είναι επιτεύξιμοι. Ειδικά για κάποιον που επιμένει να έχει ως βάση τη Θεσσαλονίκη οι επιλογές δεν είναι άπειρες κι έτσι υπάρχει ένα σημείο μέχρι το οποίο μπορείς να εξελιχθείς. Οπότε είναι λίγο περίεργο να φαντάζομαι ιδανικές συνθήκες. Θα ήθελα να έχω τη δυνατότητα να δουλεύω συνεχώς, πάνω σε έργα που με εκφράζουν και να έχουν και οι υπόλοιποι ηθοποιοί αυτή τη δυνατότητα. Να γίνονται δουλειές που να έχουν πραγματικά κάτι να πουν, κάτι να δώσουν. Αυτό επιζητώ και, άλλες φορές σε μεγαλύτερο, άλλες σε μικρότερο βαθμό, το βρίσκω μέσα από τις δουλειές μου. Χαίρομαι που υπάρχουν ομάδες στην πόλη, που φέρνουν νέα πράγματα κι ελπίζω να συνεχίσουν, παρά τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν.

Δυστυχώς ό,τι έχει να κάνει με τέχνη κάπως έτσι αντιμετωπίζεται από μια μεγάλη μερίδα του κόσμου. Κάποιοι, δηλαδή, πάντα θα μας αντιμετωπίζουν ως χομπίστες. Δεν αντιλαμβάνονται ότι για εμάς είναι η δουλειά μας, όπως το να πηγαίνεις στο γραφείο. Ότι δεν το κάνουμε για να περάσει η ώρα μας, όπως κάποιος που έχει επιλέξει να ασχοληθεί με το θέατρο ή τη ζωγραφική για να χαλαρώνει μετά τη δουλειά του, στον ελεύθερο χρόνο του. Κάπου εκεί τα πράγματα μπερδεύονται. Αλλά όταν βλέπουμε αυτή την αντιμετώπιση ακόμη κι από ανθρώπους του χώρου, πώς να εξηγήσουμε στο κοινό ότι δεν είναι έτσι τα πράγματα, ότι αυτό είναι το επάγγελμά μας κι από αυτό περιμένουμε να ζήσουμε; Επίσης αν δεν είσαι διάσημος, είναι σαν να μη δουλεύεις. Αφού δε σε βλέπουν στην τηλεόραση, δε θεωρούν ότι ασχολείσαι σοβαρά. Ο θαυμασμός τους τώρα για τους διάσημους ηθοποιούς νομίζω πως γεννιέται κυρίως από την ανάγκη του κοινού ν’ ακολουθεί ή να ταυτίζεται με κάποιον. Επηρεάζονται όμως κι από ό,τι ακούν κι ό,τι προμοτάρεται.

Ευχαριστούμε πάρα πολύ και πάλι τον καθέναν ξεχωριστά για την προθυμία, την άμεση ανταπόκριση, τον χρόνο και τις σκέψεις που μοιράστηκαν μαζί μας και μαζί σας.

Total
0
Shares
Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *